Kimin için, ne zaman: Tıbbi atık oluşan her laboratuvar için; laboratuvar sorumluları, teknik personel, kalite ve İSG birimleri. Yönetmeliğe göre tıbbi atık sorumlusu, sağlık kuruluşunun başhekimi; başhekim yoksa mesul müdürü ya da yöneticisidir (Md. 4/1-r).
Yasal dayanak: Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (RG 25.01.2017, sayı 29959) ve değişiklik yönetmeliği (RG 18.08.2022, sayı 31927).
1. Atığı tanıyın
| Atık grubu | Laboratuvardan örnekler (Md. 4) | Toplandığı kap |
|---|---|---|
| Enfeksiyon yapıcı atık | Kan ve kan ürünleri, vücut sıvıları, enfeksiyon yapıcı ajanların laboratuvar kültürleri ve kültür stokları, bu materyalle bulaşmış eldiven, eküvyon ve benzerleri | Kırmızı tıbbi atık torbası |
| Kesici-delici atık | Enjektör iğneleri, lanset, kapiller tüp, kırık cam, ampul, lam-lamel, kırılmış cam tüp ve petri kapları | Kesici-delici atık kabı |
| Patolojik atık | Cerrahi girişim, otopsi, anatomi ya da patoloji çalışması sonucu ortaya çıkan dokular, organlar, vücut parçaları, vücut sıvıları | Kırmızı patolojik atık kabı |
Herhangi bir kimyasalla muamele görmüş patolojik atıklar diğer tıbbi atıklardan ayrı toplanır ve yakılarak bertaraf edilir (Md. 9/1-d, 20/1).
2. Kaynağında ayırın
Md. 10
- Tıbbi atıklar, oluştukları anda ve yerde diğer atıklarla karıştırılmadan ayrı biriktirilir. Toplama ekipmanı, atığın oluştuğu noktaya en yakın yerde bulundurulur.
- Tıbbi atıklar hiçbir şekilde belediye atıkları, ambalaj atıkları ya da tehlikeli atıklarla karıştırılmaz.
- Sıvı tıbbi atıklar uygun emici maddelerle yoğunlaştırılarak tıbbi atık torbasına konur.
- Yeni torba ve kaplar, kullanıma hazır olarak atığın oluştuğu yerde ya da en yakın alanda bulundurulur.
3. Doğru torba ve kabı kullanın
Md. 10
| Torba / kap | Özellikleri | Doldurma ve kullanım |
|---|---|---|
| Tıbbi atık torbası | Kırmızı; yırtılmaya, delinmeye ve patlamaya dayanıklı polietilen; çift kat kalınlığı 100 mikron; en az 10 kg kaldırma kapasitesi; her iki yüzünde siyah biyotehlike amblemi ve “DİKKAT! TIBBİ ATIK” ibaresi | En fazla ¾’ü doldurulur, ağzı sıkıca bağlanır. Geri kazanılmaz, tekrar kullanılmaz. |
| Kesici-delici atık kabı | Delinmeye, kırılmaya ve patlamaya dayanıklı, sızdırmaz plastik ya da lamine karton; siyah biyotehlike amblemi ve “DİKKAT! KESİCİ ve DELİCİ TIBBİ ATIK” ibaresi. Yönetmelik renk belirlemez. | En fazla ¾’ü doldurulur, ağzı kapatılarak tıbbi atık torbasına konur. |
| Patolojik atık kabı | Kırmızı, sızdırmaz plastik; siyah biyotehlike amblemi ve “DİKKAT! PATOLOJİK TIBBİ ATIK” ibaresi | Dolduktan sonra açılmaz, boşaltılmaz, geri kazanılmaz. |
| Tıbbi atık kabı ya da kovası | Turuncu plastik; siyah biyotehlike amblemi ve “DİKKAT! TIBBİ ATIK” ibaresi | Torbalar biriktirme süresince bu kabın içinde tutulur. |
4. Kurum içinde taşıyın
Md. 11, 27
- Torbalar, bu iş için eğitilmiş personel tarafından yalnızca bu amaçla ayrılmış kapaklı, turuncu konteyner, kap ya da kovayla taşınır.
- Torbalar ve patolojik atık kapları elde taşınmaz; atık bacası ve yürüyen şerit kullanılmaz.
- Taşıma kapları her gün temizlenip dezenfekte edilir. Torba yırtılır ya da atık dökülürse atık güvenli biçimde yeni bir torbaya alınır ve kap hemen dezenfekte edilir.
- Taşıyan personel eldiven, koruyucu gözlük, maske, çizme ve turuncu özel koruyucu kıyafet kullanır.
5. Geçici depolayın
Md. 9, 12
- Atıklar tıbbi atık geçici deposunda ya da konteynerinde en fazla 48 saat bekletilir. Depo sıcaklığı +4 °C ise ve kapasite uygunsa bu süre bir haftaya kadar uzatılabilir.
- Günde 50 kg’dan fazla atık üreten kuruluşlar geçici depo kurar; 50 kg’a kadar üretenler geçici tıbbi atık konteyneri bulundurur; 1 kg’a kadar üretenler atığı tıbbi atık toplama aracına verir (Md. 9/1-ğ).
6. Teslim edin ve kayıt tutun
- Günde 1 kg’dan fazla atık, Bakanlık çevrimiçi sistemi kullanılarak teslim edilir; 1 kg’a kadar atık için tıbbi atık alındı belgesi/makbuzu kullanılır (Md. 9/1-f).
- Oluşan atık miktarı düzenli olarak kayıt altına alınır. Atık beyan formu her yıl en geç Mart ayı sonuna kadar çevrimiçi doldurulur; çıktısı beş yıl saklanır (Md. 9/1-k, l).
- Alındı belgeleri en az üç yıl saklanır (Md. 28/3).
7. Plan ve personel
- Kuruluş; ayrı toplama, taşıma, geçici depolama ve kaza anında yapılacakları içeren tıbbi atık yönetim planını hazırlar, uygular ve her yıl günceller (Md. 9/1-c, 22).
- Atık yönetiminde görevli personel düzenli olarak eğitilir, bağışıklanır ve en fazla altı ayda bir sağlık kontrolünden geçirilir (Md. 9/1-h, ı; Md. 23).
Mevzuatta açıkça yasaklananlar
- Torbanın içeriğini sıkıştırmak; atığı torbadan çıkarmak, boşaltmak ya da başka kaba aktarmak (Md. 10/2)
- Dolmuş kesici-delici atık kabını sıkıştırmak, açmak ya da boşaltmak (Md. 10/4)
- Torbaları elde taşımak (Md. 11/2)
- Tıbbi atığı toplama aracı gelmeden dışarı bırakmak ya da belediye atık konteynerine koymak (Md. 12/3)